Middenboulevard Scheveningen

Op de vernieuwde Middenboulevard in Scheveningen zijn, pal voor het Kurhaus, acht markante lichtmasten geplaatst. Ontworpen door Studio DL Lighting Design in opdracht van de gemeente Den Haag, gerealiseerd door Valmont Structures, SETGA en Modernista. De vorm, de kleur, de gravures in het glas: alles in de masten verwijst tot in detail naar hun historische locatie. Extern adviseur Ruben van Bochove leidde namens de gemeente het proces in goede banen.

Jarenlang is er gewerkt aan de herinrichting van de boulevard in Scheveningen, die op 2 april officieel door Koningin Máxima is heropend. Het project maakt deel uit van een bredere gebiedsontwikkeling van de badplaats, die al in 2016 door de gemeente Den Haag is opgestart.

Eerst is de Moralesboulevard in het zuiden, vanaf het museum Beelden aan Zee tot aan het Havenhoofd, aangepakt. Daarna was de Noordboulevard, vanaf de Pier tot aan het Zwarte Pad, aan de beurt. Met de herinrichting van de Middenboulevard is nu ook het hart van de iconische badplaats, met het Kurhaus als blikvanger, klaar voor de toekomst.

Stakeholders

Klaas Hilverda, werkzaam als landschapsarchitect bij de gemeente Den Haag, heeft zich in de afgelopen jaren intensief bezig gehouden met de herinrichting van de boulevard. “Dit is een unieke locatie, waar we met veel verschillende stakeholders te maken hebben. Naast de miljoenen toeristen treffen we in Scheveningen veel verschillende ondernemers, die er vaak al van oudsher gevestigd zijn. Het is spitsroeden lopen om iedereen tevreden te houden.”

“Op bepaalde keuzes in het ontwerp, zoals de dertig meter brede trap voor het Kurhaus, kwam aanvankelijk veel kritiek. Ondernemers vreesden dat de trap vooral niet-betalende consumenten zou aantrekken. Nu het klaar is en mensen het resultaat zien van onze inspanningen, horen we niets dan lof. De trap is juist een prachtige en, mede dankzij de geïntegreerde verlichting in de leuningen, heel uitnodigende entree naar het gebied met de strandtenten geworden.”

Verlichting

Klaas heeft samen met een ontwerpteam een integraal lichtplan voor de gehele boulevard ontworpen. Eerst is er vanuit visiedocument ‘De Kust Gezond’ op gebiedsniveau gewerkt. Van daaruit is het lichtplan verder uitgewerkt voor de boulevard, vanaf Museum Beelden aan Zee tot aan het Zwarte Pad. “Een intensief en gezamenlijk proces, met onder andere tweewekelijkse werksessies”, herinnert Ritsert Huijsman, Design Manager bij Studio DL, zich. “Het grote voordeel van de integrale benadering is dat de openbare verlichting nu geen toevoeging achteraf is, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het landschap en de beleving. De kern van het plan is een rustige, samenhangende ruggengraat voor een gebied waarin veel gebeurt.”

Het grote voordeel van de integrale benadering is dat de openbare verlichting nu geen toevoeging achteraf is.

Studio DL heeft dit vertaald naar een heldere opbouw: een terughoudende basisverlichting in de lengterichting van de boulevard, gecombineerd met fijnmazigere, lagere lichtpunten in onder andere banken, trappen en strandopgangen voor verblijfskwaliteit en oriëntatie. “Binnen dat geheel krijgen de monumentale masten voor het Kurhaus juist hun kracht”, vindt Ritsert. “Het zijn uitgesproken elementen, die de plek van het historische hotel markeren en versterken. Juist ook omdat het gebouw zelf minder zichtbaar is in de lengterichting van de boulevard.”

Ontwerp

“Wij wilden verlichting ontwerpen die recht doet aan de grandeur van het Kurhaus en past bij de omgeving,” vertelt Tomas Daniëlse, lichtontwerper bij Studio DL. “We hebben, op locatie maar ook via oude foto’s van het gebied, aandachtig gekeken naar wat er al was of ooit geweest is: de historische lichtmasten van bekend architect en stedenbouwkundige Berlage bijvoorbeeld. We hebben lichtmasten ontworpen met heel kenmerkende uithouders bovenaan de mast richting de armaturen en een natuurstenen zitelement aan de voet van de mast.”

Wij wilden verlichting ontwerpen die recht doet aan de grandeur van het Kurhaus en past bij de omgeving.

“Per mast hebben wij drie bolvormige, glazen armaturen getekend met daarin gravures, die verwijzen naar de gekroonde haringen uit het wapen van Scheveningen. Ook hebben we uiteraard veel aandacht besteed aan het lichtplan. We kozen voor verticale verlichting, zodat objecten goed zichtbaar zijn en mensen zich veilig voelen. De lichtkleur is 2700 Kelvin, wat goed bij de kleur van de masten past en een warme uitstraling heeft. Tegelijkertijd maakt dit het plein onderscheidend, omdat op andere plekken 3000 Kelvin wordt gebruikt. We hebben daarnaast het armatuur zo ontwikkeld, dat het je zicht op zee nergens beïnvloedt. Je moet op deze plek vanaf alle kanten en hoogtes steeds ook de achtergrond goed kunnen waarnemen.”

Tender

Om de juiste partijen te vinden die perfect de vertaalslag zouden kunnen maken van ontwerp naar tastbaar product heeft Studio DL in samenwerking met de gemeente Den Haag een tender uitgeschreven voor de productie van de masten en armaturen. “Heel zorgvuldig hebben we de teksten in deze aanbesteding vormgegeven, omdat we wilden uitkomen bij leveranciers die konden realiseren wat we bedacht hadden”, aldus Ritsert. “Je hoopt zo partijen te selecteren die echt kunnen maken wat je zoekt. Die hebben we gevonden in Valmont Structures, die voor ons de masten heeft gemaakt. Modernista pakte samen met hun Spaanse leverancier SETGA de productie van de armaturen op.”

Studio DL drong er bij de gemeente op aan budget vrij te maken voor het laten ontwerpen van een proefmodel van het armatuur. “Dit armatuur is uniek: dat moét perfect zijn. Daarom wilden we er eerst eentje zien voordat ze alle 24 in productie zouden worden genomen.” En dat is maar goed ook. Als het armatuur vanuit Spanje arriveert, blijkt de fabrikant de dichte bovenkant van de bol iets groter te hebben gemaakt om alle techniek kwijt te kunnen.

“Door de andere verhouding tussen de bovenkant en het glas leek het nu meer op een korf dan op een bol”, aldus Tomas. “Dit soort details voelen soms als ‘mierenneukerij’. Maar juist die laatste puntjes op de i kunnen voor ontwerpers alles uitmaken. Gelukkig bleek SETGA een partner te zijn die perfect met je meebeweegt. Ze hebben er alles aan gedaan om de bol weer rond te maken en ook het patroon in het glas perfect laten graveren. De lichtval via de facetten als de lampen eenmaal branden, is adembenemend mooi.”

Corrosiebestendig

Voor het maken van de acht lichtmasten van meer dan dertien meter hoog tekende Valmont Structures uit Maarheeze. “Wij produceren veertig- tot vijftigduizend masten per jaar, dus acht lichtmasten leveren is voor ons niet per se een opvallende gebeurtenis”, aldus accountmanager Maikel Schepers.

“Het unieke ontwerp en de bijzondere locatie maken dit project exceptioneel. We hebben ons, na het winnen van de aanbesteding, volledig gevoegd naar de wensen van de ontwerpers. Wij wilden bij het opzetten van onze productiedocumentatie zo dicht mogelijk bij het oorspronkelijke ontwerp en de aangeleverde specificaties blijven. Dat betekende bijvoorbeeld dat we het poeder voor onze coating naar Spanje hebben gestuurd om de gewenste kleur voor de masten en uithouders ook op de armaturen te krijgen. Hier aan de kust achtten wij een C5M poedercoating noodzakelijk. We hebben veel aandacht geschonken aan de applicatuur om de masten zo weerbestendig mogelijk te maken.”

De kleur van de masten, een beigetint die past bij het strand, de natuurstenen zitbanken aan de onderkant van de mast en de stenen van het Kurhaus, is uitgekozen door Klaas Hilverda. “Ik heb om de masten bovendien een blauwe rand laten aanbrengen, waardoor het ontwerp van de masten aansluit bij andere elementen op de boulevard, zoals de afvalbakken en andere masten.”

Samen met Tomaello, een van oorsprong Italiaanse firma uit Vlaardingen die de terrazzo zitbanken onderaan de masten heeft gemaakt, berekende Valmont Structures hoeveel ruimte er tussen de mast en de banken moest komen. Maikel: “Masten bewegen altijd door windlast, zeker zo pal aan zee en met drie armaturen als ballast. In dit geval was ook de bank eromheen een bepalende factor. Er mocht geen vaste verbinding ontstaan tussen de mast en de bank. Daarom hebben we gekozen voor een metalen sierrozet, die om de mast geklemd zit.”

“Bijkomend voordeel is dat de opening rondom de mast hierdoor geen vuilnisbak kan worden. Het zijn typisch dingen die je gaandeweg een project met elkaar bedenkt om tot esthetisch én praktisch perfecte oplossingen te komen.”

Maatwerk

Modernista, de Rijswijkse leverancier van duurzame verlichting voor de buitenruimte, heeft samen met Spaanse fabrikant SETGA de productie van de armaturen voor haar rekening genomen. “SETGA is een uitstekende partner als het gaat om maatwerk”, weet Mieke Slingerland, mede-eigenaar van Modernista. “Zij hebben kosten noch moeite gespaard om tot een perfect ontwerp te komen: het glas voor de bollen komt uit Tsjechië en de gravures daarin zijn in Duitsland gemaakt. Het glas is zo geslepen, dat de lichtval voor een chique uitstraling zorgt die past bij een boulevard. Het ontwerp is zeer verfijnd geworden: dit armatuur doet méér dan licht geven alleen.”

De herinrichting van de Middenboulevard was al met al een spectaculaire uitdaging.

“De herinrichting van de Middenboulevard was al met al een spectaculaire uitdaging”, aldus Klaas Hilverda. “Dagelijks liepen duizenden bezoekers langs de werkzaamheden in het gebied. Aannemer Heijmans is erin geslaagd de boulevard al die tijd open te houden en heeft voor tijdelijke bruggen langs de Middenboulevard gezorgd. Een bouwbrug over de boulevard scheidde bouwverkeer van bezoekersstromen, zodat er minimale hinder ontstond en de brug voor bezoekers werd onverwachts een populaire selfiespot.”

“Valmont Structures heeft de acht masten op speciaal hiervoor ontworpen pallets naar Scheveningen gebracht en ze eigenhandig op hun plek gezet. SETGA is op de boulevard komen kijken om ervoor te zorgen dat de installatie van de armaturen perfect zou verlopen.” Mieke vult aan: “Wij hebben allemaal méér dan ons best gedaan voor dit project. Als je allemaal gemotiveerd bent om het allerbeste te leveren, is het enige wat nog rest: luisteren naar elkaar en vertrouwen op elkaars expertise. We zijn er laaiend trots op dat ons dat is gelukt. Het eindresultaat staat als een huis.”